Aleksandra Hemona życie tu i życie tam

Uchodźca. Mam wrażenie, że to słowo coraz częściej jest nacechowane negatywnie. Nie dlatego, że wiąże się z tym, co czyni z człowieka uchodźcę: wojną, stratą i zagubieniem, a dlatego, że w naszym pojęciu coraz częściej straszy innością. Wobec tego przekazu warto sięgnąć po książkę napisaną przez człowieka, który wskutek wojny przeżył Dwa razy życie – tu i tam, przed i po.

Książka Aleksandra Hemona Dwa razy życie to zbiór wspomnień bośniackiego pisarza, który w przeddzień wojny w Bośni i Hercegowinie znalazł się w Chicago i tam, zmuszony sytuacją w swoim kraju, pozostał. Z książki dowiadujemy się o osobistych przeżyciach autora w dzieciństwie, o jego dojrzewaniu i wczesnej dorosłości, o losach jego przyjaciół i rodziny. Te osobiste historie są ciasno splecione z historią polityczną. Czytamy więc o życiu codziennym w Sarajewie przed, po i w czasie wojny. O rozdzielonych rodzinach, rozstaniach i powrotach oraz o tych, którzy wyjechali, by w nowym kraju zawsze już czuć się obco.

Zaskoczyła mnie forma tej książki. Została wydana w serii reporterskiej wydawnictwa Dowody na Istnienie spodziewałam się więc tego, co spotykam w większości czytanych reportaży. Liczyłam na opis wydarzeń, od którego autor jednak w jakiś sposób się dystansuje, opowieści świadków wydarzeń, szersze tło. Tymczasem przeczytałam właściwie powieść autobiograficzną, pełną emocji tak silnych, aż wydaje się, że dla Hemona jej pisanie pełniło funkcję terapii. Już od pierwszych linijek autor i jego osobiste przeżycia są tu zdecydowanie na pierwszym miejscu.

To  sprawiło, że zaczęłam zastanawiać się, czy Dwa razy życie w ogóle jest książką reporterską. Przecież, zgodnie z pierwotną definicją reportażu, mogłabym się spodziewać raczej jakiejś formy sprawozdania opartego na materiale źródłowym. Czy za taki materiał można uznać własne wspomnienia? W sukurs przyszedł mi tutaj niedawno kupiony Ilustrowany słownik terminów literackich wydawnictwa słowo/obraz terytoria. Z napisanej przez Beatę Nowacką noty dowiedziałam się, że o ile pierwotnie reportaż znaczył tyle, co sprawozdanie, to nowoczesny reportaż literacki rządzi się dużo bardziej swobodnymi prawami. Prekursorem tego nowego znaczenia reportażu literackiego w Polsce był nie kto inny jak Melchior Wańkowicz, który definicję słowa reportaż przekształcił, wspierając się jego etymologią, z „donosić” na „odnosić do świadomości ludzi, którzy tego zdarzenia nie widzieli”.

Tu rozwiały się moje wątpliwości. Kanwą Dwa razy życie jest życie autora w Sarajewie i Chicago. Podstawowym źródłem są jego wspomnienia, a więc z własnego punktu widzenia Hemon opowiada historię swoją, swojej rodziny, przyjaciół i kraju, a przede wszystkim tragiczną historię miasta Sarajewa. Zawarte w książce emocje sprawiają, że czytelnik pełniej doświadcza tej lektury i bardziej utożsamia się z historią i jej bohaterami. Silnie wyeksponowana postać narratora i autora oswaja czytelnika z oczywistą myślą, że wydarzenia zostały przedstawione w książce subiektywnie, z punktu widzenia jednej osoby – a jest to właśnie cecha reportażu literackiego.

Na koniec tylko chciałabym ostrzec Was przed lekturą ostatniego rozdziału książki. Nie jest to rozdział dla tych, którzy mają malutkie dzieci, ani tych, którym los takich dzieci i ich rodziców leży bardzo na sercu. Piszę to tylko dlatego, że ja sama chciałabym zostać ostrzeżona, zanim go przeczytałam. Tak się nie stało i lekturę ostatnich stron książki bardzo mocno przeżyłam. Jeśli więc sięgniecie po Dwa razy życie, przeczytajcie je, ale zastanówcie się, czy na wstrząsające emocje ostatniego rozdziału jesteście gotowi. Bo w życiu czasem może być źle i ciężko, a potem nie zawsze jest lepiej.

Reklamy

8 uwag do wpisu “Aleksandra Hemona życie tu i życie tam

  1. Serię znam, ale ta książka jakoś mi uciekła. Dzięki za recenzję. Brzmi jak coś, co chcę przeczytać (już zapisałem). Nie tylko dlatego, że pasuje do projektu w którym poznaję historie z całego świata oczami lokalnych twórców. Tematyka wojenna (także życie cywilów) jakoś bardziej do mnie przemawia w książkowej formie.

    Polubione przez 1 osoba

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s